Sobota, 19 października 2019 Imieniny obchodzą: Piotr, Ziemowit, Izaak
Szukaj:

 
 
Stary cmentarz - cmentarz zasłużonych 

 

Cmentarz przy kościółku św. Mikołaja, spalonym w XVIII w., został cmentarzem miejskim w 1785 r. Czynny był do 1885 r. Nosi odtąd miano "Starego Cmentarza". Przez wieki kładły się w tę ziemię cmentarną pokolenia Sądeczan, by być fundamentem dla następnych. 
Z dawnych XIX-wiecznych pomników nagrobkowych nie wiele się zachowało. Poszczególne z istniejących poddane zostały konserwacji. Prace przy zabezpieczeniu innych są w toku. 

 


W latach 1927-33 cmentarz został uporządkowany i pomniejszony o teren wydzielony pod jezdnię ulicy oraz placu pod budowę Domu Strzeleckiego im. gen. Bronisława Pierackiego, sądeczanina, legionisty, ministra spraw wewnętrznych zabitego w sierpniu 1934 r. przez nacjonalistę ukraińskiego. Okupanci niemieccy, urządzając tutaj plac ćwiczebny dla "Hitlerjugend" w 1940 r. usunęli marmurową płytę grobową Bronisława Pierackiego (przetoczono ją "systemem faraonów" przez podkładanie pod nią okrąglaków na cmentarz komunalny). 
Część cmentarza od strony Alei Wolności została po 1945 r. przeznaczona na Cmentarz Zasłużonych. Jest miejscem pogrzebania prochów rodaków rozstrzelanych w Nowym Sączu i okolicy. 
Na Ziemi Sądeckiej znajduje się wiele miejsc straceń z lat okupacji niemieckiej. Ludność sądecka podjęła w owych latach spontaniczną walkę w organizacjach konspiracyjnych z hitlerowskim najeźdźcą. Za swą polską patriotyczną postawę zapłaciła daninę krwi. Sądeczanie ginęli w obozach koncentracyjnych, na wszystkich frontach II wojny światowej, na robotach przymusowych w Niemczech. 

 

We wspólnej mogile na tym cmentarzu złożono po 1945 r. szczątki bohaterów ekshumowane z miejsc straceń: w Nowym Sączu, Biegonicach, Olszany, Rdziostowa, Młodowa, Męciny, Kłodnego. 
3 października 1954 r. odsłonięty został tu pomnik-mauzoleum "Pieta Sądecka" - matka opłakująca śmierć niewinnie pomordowanych - wzniesiony ku czci i wiecznej pamięci ofiar terroru hitlerowskiego. Autorką rzeźby jest Janina Reichert-Toth. 
W cokole pomnika złożone są urny z prochami z miejsc straceń, obozów koncentracyjnych, z pól bitewnych. Przed pomnikiem Sądeckiej Piety znajduje się płyta Nieznanego Żołnierza II wojny światowej. 
Sądeczanie z kręgu Harcerstwa RP zasadzili na cmentarzu w 1948 r. dwanaście jesionów - żywych pomników miejsc straceń z lat okupacji niemieckiej. 
Jesiony z strony prawej upamiętniają: 
- kaźń w więzieniu w Nowym Sączu. 
- rozstrzelanych przy moście kolejowym nad Dunajcem. 
- rozstrzelanych przy moście na Kamienicy. 
- rozstrzelanych na Cmentarzu Żydowskim. 
- rozstrzelanych dwóch partyzantów w Dąbrówce. 
- rozstrzelanych w Biegonicach. 
Po stronie lewej symbolizują miejsca rozstrzelań: 
Rdziostów, Młodów, Stary Sącz, Wysokie, Chomranice, Łomnica. 
W 1956 r. pochowano tutaj uroczyście prochy 93 osób. Wśród ofiar było 76 ochotników usiłujących przekroczyć granicę "zieloną", by dojść do wojska polskiego we Francji, 2 organizatorów komórki przerzutowej przez "zieloną granicę", 5 sądeckich harcerzy z organizacji Orła Białego - "Resurectio" i 10 za polską postawę wobec wroga. Rozstrzelano ich w dzień imienin gen. Wł. Sikorskiego 27.VI1 940 r. 
W rok później umieszczono w cokole urnę Z ziemią z Haakvik w Norwegii, gdzie spoczywają żołnierze Samodzielnej Brygady Strzelców Podhalańskich. 
"Szumią jesiony 
Liście szeleszczą 
każdy z jesionów 
inną brzmi pieśnią. 
Ile miejsc straceń któż je wymieni 
tyle jesionów 
pieśnią swą szumi".

Jerzy Baranowski 
"Nowy Sącz, Przewodnik po zabytkach", 
Koło Przewodników Oddziału PTTK "BESKID" w Nowym Sączu, 
Nowy Sącz 1994 r.